Sahne Monitörü Nasıl Seçilir? Yer Monitörü mü, Kulak İçi Monitör mü?

Salondaki hoparlörler dinleyiciye dönüktür; sahnedeki müzisyen onların arkasında kalır ve kendi sesini net duyamaz. Kendini duyamayan vokalist detone olur, birbirini duyamayan grup ritmi kaçırır. Sahne monitörü, müzisyenin kendini ve grubun geri kalanını duymasını sağlayan sistemdir. İyi bir monitör sistemi salondaki sesi doğrudan iyileştirir; kötüsü ise ötme, uğultu ve yorgun bir performansla kendini gösterir. Bu rehber, yer monitörü ile kulak içi monitör arasındaki farkı ve seçim ölçütlerini anlatıyor.

Sahne monitörü ne işe yarar?

Monitör, dinleyici için değil sahnedekiler içindir. Her müzisyenin duymak istediği şey farklıdır: vokalist kendi sesini ve armoniyi veren enstrümanı, davulcu bası ve ritim kaydını, gitarist kendini ve vokali ister. Bu yüzden monitör sistemi, salona giden karışımdan bağımsız, kişiye göre hazırlanmış ayrı karışımlar verir.

Yer monitörü nasıl seçilir?

Yer monitörü, müzisyenin önüne konan ve sesi yukarı, kulağına doğru veren eğik kasalı hoparlördür.

• Boyut: 10 inç vokal ve akustik enstrümanlar için kompakt bir seçimdir. 12 inç çok amaçlı boydur. 15 inç, davulcu ve basçı gibi bas duymak isteyenler için tercih edilir.
• Koaksiyel yapı: Tiz ünitesi bas ünitesinin merkezine yerleştirilmiş modellerde ses tek noktadan çıkar. Müzisyen sağa sola hareket ettiğinde ton değişmez ve kasa daha alçak olur.
• Kasa açısı: Müzisyen monitöre yakın duracaksa dik, uzak duracaksa yatık açı gerekir. İki farklı açıyla konabilen kasalar esneklik sağlar.
• Aktif ya da pasif: Aktif monitör yalnızca sinyal ve elektrik ister, kurulumu hızlıdır. Çok sayıda monitörün kullanıldığı sabit sahnelerde pasif monitör ve ayrı amfi tercih edilebilir.
• Kapsama açısı: Dar açılı monitör sesi yalnızca önündeki müzisyene verir ve yanındaki mikrofona daha az sızar.

Kulak içi monitör nasıl çalışır?

Kulak içi monitörde müzisyen karışımını kulaklıktan duyar. Sinyal ya kabloyla ya da belde taşınan kablosuz bir alıcıyla gelir.

• Sahne sessizleşir: Sahnede hoparlör kalmadığı için mikrofonlara sızan ses azalır ve salondaki karışım belirgin biçimde temizlenir.
• Ötme riski kalkar: Monitör hoparlörü olmadığından monitör kaynaklı geri besleme olmaz.
• Her yerde aynı ses: Müzisyen sahnede nereye giderse gitsin aynı karışımı duyar.
• Taşıma kolaylığı: Kabin ve amfi taşınmaz; turne ve gezici gruplar için büyük avantajdır.

Karşılığında bazı koşulları vardır. Kulaklık dış sesi yalıttığı için müzisyen seyirciden ve sahneden kopuk hissedebilir; bunu gidermek için karışıma ortam mikrofonu eklenir. Kulaklığın kulağa iyi oturması şarttır, oturmayan kulaklıkta bas kaybolur. Ortak tek bir karışım kulak içinde iş görmez; her müzisyene ayrı miks gerekir. Kablosuz sistemlerde frekans planlaması ve pil takibi de işin parçasıdır.

Yer monitörü mü, kulak içi monitör mü?

Pratikte birçok sahnede ikisi birlikte kullanılır: sabit kadro kulak içi monitörle çalışır, konuk sanatçı ve konuşmacı için sahnede bir ya da iki yer monitörü hazır bekler.

Kaç ayrı monitör miksi gerekir?

Bütün sahneye tek bir karışım vermek en ucuz çözümdür ve kimseyi memnun etmez. İdeali her müzisyene ya da en azından her gruba (vokaller, ritim, davul) ayrı karışımdır. Her ayrı karışım mikserde bir aux çıkışı tutar; stereo kulak içi karışım iki aux ister. Bu yüzden monitör planı mikser seçimiyle birlikte yapılır. Aux sayısına nasıl bakılacağını ses mikseri nasıl seçilir yazımızda anlattık.

Monitörde ötme nasıl önlenir?

Ötme, monitörden çıkan sesin mikrofona geri girip yeniden yükseltilmesiyle oluşur. Önlemenin yolu daha çok cihaz değil, doğru yerleşimdir.

• Monitörü mikrofonun en az duyduğu yöne koyun: Kardioid mikrofon en az arkasından duyar; monitör tam arkasına, yani vokalistin önüne konur. Süperkardioid mikrofonlar ise tam arkadan bir miktar ses alır, en az duydukları yön arkanın iki yanıdır; monitör hafif yana kaydırılır.
• Seviyeyi gereğinden yüksek açmayın: Her müzisyen "biraz daha" dediğinde sahne seviyesi tırmanır. Önce gereksiz kanalları karışımdan çıkarın.
• Öten frekansı ekolayzerle kesin: Sahne kurulurken monitör hattı tek tek kontrol edilip öten frekanslar azaltılır.
• Mikrofonu doğru tutun: Mikrofonun başını avuçla kapatmak yön özelliğini bozar ve ötmeyi başlatır.

Geri beslemenin nedenlerini ve mikrofon tarafındaki önlemleri mikrofon seçimi ve geri besleme yazımızda da ele aldık.

Davul, yan monitör ve kişisel monitör mikseri

• Davul monitörü: Davulcu yüksek sesli bir enstrümanın içinde oturur ve bas duymak ister. Güçlü bir monitör, çoğu zaman küçük bir subwoofer ile birlikte kullanılır.
• Yan monitör: Büyük sahnelerde, sahnenin iki yanına konan ve tüm sahneye genel bir karışım veren kabinlerdir. Hareket eden vokalistler için kullanılır.
• Kişisel monitör mikseri: Her müzisyenin önündeki küçük bir cihazla kendi karışımını kendisinin ayarladığı sistemdir. Dijital miksere tek ağ kablosuyla bağlanır ve ses görevlisinin yükünü azaltır.

Sık yapılan hatalar

• Monitörü sonradan düşünmek: Mikser alınmış, aux sayısı yetmiyor.
• Salon kabinini monitör olarak yere yatırmak: Açı ve kapsama uymaz; ses müzisyenin dizine gider.
• Herkese tek miks vermek: Sürekli "beni aç" isteğiyle seviye tırmanır.
• Monitörü mikrofonun duyduğu yöne koymak: Ötmenin en yaygın sebebi.
• Kulak içi monitöre ortam mikrofonu eklememek: Müzisyen seyirciden kopar, kulaklığın tekini çıkarır ve sistemin faydası kaybolur.
• Ucuz kulaklıkla kulak içi monitöre geçmek: Yalıtım ve bas yetersiz kalır, müzisyen yer monitörüne geri döner.

Sık Sorulan Sorular

Bu rehber Artı Pro Audio'nun saha tecrübesine dayanan genel bir bilgilendirmedir. Monitör sayısı ve tipi sahne düzenine, müzisyen sayısına ve kullanılan miksere göre belirlenir.