Art-Net ve sACN Nedir? Ağ Üzerinden DMX ve İki Protokolün Farkı
Tek bir DMX kablosu 512 kanal taşır. Bugün orta ölçekli bir düğün salonundaki robotlar ve LED piksel şeritleri bile bu sınırı kolayca aşıyor; büyük bir sahnede onlarca, bazen yüzlerce DMX hattına ihtiyaç duyuluyor. Her biri için ayrı kablo çekmek yerine tüm ışık verisi tek bir ağ kablosundan gönderiliyor. Bunu sağlayan iki protokol var: Art-Net ve sACN. Bu yazı ikisinin nasıl çalıştığını, nerede ayrıldığını ve ışık ağı kurarken nelere dikkat edildiğini anlatıyor.
Art-Net ve sACN, DMX verisini standart bilgisayar ağı üzerinden taşıyan iki protokoldür. Işık masası veriyi ağ portundan gönderir, sahnedeki node adlı dönüştürücüler onu tekrar klasik DMX çıkışlarına çevirir. İkisi de aynı işi yapar ve çoğu cihaz ikisini de destekler. Art-Net daha eski ve en yaygın olanıdır, küçük sistemlerde kurulumu basittir. sACN resmî bir standarttır, büyük ağlarda trafiği daha düzenli dağıtır ve yedek masa için öncelik özelliği sunar. Hangisi seçilirse seçilsin ışık ağı ses ağından ve ofis ağından ayrı tutulur.
Ağ üzerinden DMX neden gerekir?
Klasik DMX protokolünde her hat bir universe, yani 512 kanaldır. Kanal ihtiyacı hızla büyür: 20 kanallı otuz robot 600 kanal eder ve tek universe'e sığmaz. LED piksel şeritlerde durum daha da belirgindir; her piksel üç kanal kullandığı için bir universe yalnızca 170 piksel taşır. Birkaç metrelik bir piksel perdesi onlarca universe ister.
Ağ üzerinden DMX bu sorunu çözer: yüzlerce universe tek bir ağ kablosundan gider, standart switch'lerle dağıtılır ve ihtiyaç duyulan noktada node ile klasik DMX'e çevrilir. Kablo sayısı azalır, sistem büyütmek bir node eklemek kadar kolaylaşır.
Art-Net nedir?
Art-Net, 1990'ların sonunda Artistic Licence firması tarafından geliştirilmiş ve herkesin ücretsiz kullanımına açılmış bir protokoldür. Işık dünyasında ağ üzerinden DMX'in ilk yaygın çözümüdür ve bugün neredeyse her ışık masası, yazılım, node ve piksel kontrolcüsü tarafından desteklenir.
- Kapasite: Güncel sürümü on binlerce universe'e kadar adresleyebilir; pratikte sınır protokol değil ağın kendisidir.
- Keşif: Masa ağdaki Art-Net cihazlarını kendiliğinden bulabilir ve listeler; kurulumda kolaylık sağlar.
- RDM desteği: Cihazların uzaktan adreslenmesini sağlayan RDM verisi Art-Net üzerinden taşınabilir.
- Zayıf yanı: Eski sürümlerde ve bazı uygun fiyatlı cihazlarda veri ağdaki herkese yayın (broadcast) olarak gönderilir. Universe sayısı arttıkça bu, ağı ve küçük cihazları gereksiz trafikle yorar. Güncel cihazlar veriyi yalnızca ilgili node'a gönderir.
sACN nedir?
sACN (Streaming ACN), eğlence teknolojileri standart kuruluşu ESTA tarafından yayımlanmış resmî bir standarttır ve E1.31 koduyla anılır. Art-Net'ten sonra, büyük ağların ihtiyaçları düşünülerek tasarlanmıştır.
- Düzenli trafik: Her universe ağda ayrı bir grup adresine gönderilir (multicast). Bir node yalnızca dinlemek istediği universe'lere abone olur; ilgilenmediği veri ona hiç ulaşmaz.
- Öncelik: Her kaynak verisine bir öncelik değeri ekler. Aynı universe'e iki masa veri gönderiyorsa cihazlar önceliği yüksek olanı dinler. Ana masa devre dışı kaldığında yedek masanın otomatik devralması bu sayede kurulur.
- Kapasite: On binlerce universe'i destekler.
- Dikkat edilecek nokta: Düzenli trafik avantajının işlemesi için switch'lerde multicast yönetimi (IGMP snooping) açık olmalıdır. Bu özellik olmayan basit bir switch'te sACN verisi de ağın tamamına yayılır.
Art-Net mi, sACN mi?
| Art-Net | sACN (E1.31) | |
|---|---|---|
| Kaynağı | Bir firma tarafından geliştirilmiş, ücretsiz kullanıma açık | Resmî endüstri standardı |
| Yaygınlık | En yaygın; uygun fiyatlı cihazlarda da var | Profesyonel masa ve node'ların neredeyse tamamında |
| Veri dağıtımı | Doğrudan hedefe ya da herkese yayın | Grup adresleme; yalnızca isteyen dinler |
| Yedek masa | Protokolde öncelik yok; masa veya node tarafında çözülür | Öncelik değeriyle protokolün içinde |
| RDM | Protokol üzerinden taşınır | Protokolde yok; ayrı çözüm gerekir |
| Universe numarası | 0'dan başlar | 1'den başlar |
| Güçlü olduğu yer | Küçük ve orta sistemler, piksel kontrolcüleri | Çok switch'li büyük ağlar, kalıcı tesisler |
Pratikte seçim çoğu zaman eldeki cihazların neyi desteklediğine bağlıdır. Bir masa ve birkaç node'dan oluşan küçük sistemde ikisi arasında hissedilir bir fark olmaz. Sistem büyüdükçe, yönetilebilir switch'ler ve yedek masa devreye girdikçe sACN öne çıkar. İkisi aynı ağda birlikte de çalışabilir.
Universe numaralarına dikkat edin. Art-Net saymaya 0'dan, sACN 1'den başlar; bazı masalar da Art-Net'i 1'den başlatarak gösterir. Masada "universe 1" olarak ayarlanan hat node'da "universe 0" olarak görünebilir. Işıklar tepki vermiyorsa ilk bakılacak yer bu bir sayılık kaymadır.
Sistemde hangi parçalar bulunur?
- Kaynak: Ağ çıkışı olan ışık masası ya da bilgisayardaki kontrol yazılımı.
- Switch: Gigabit ağ anahtarı. Büyük sistemlerde ve sACN kullanılan ağlarda yönetilebilir model tercih edilir.
- Node: Ağdan gelen veriyi klasik DMX çıkışlarına çeviren dönüştürücü. İki, dört ya da sekiz çıkışlı modelleri vardır; genellikle truss üzerine ya da sahne kenarındaki kabine yerleştirilir. Her çıkışın hangi universe'i vereceği node üzerinden ayarlanır.
- Doğrudan ağ girişli cihazlar: Bazı robot ışıklar, LED ekran işlemcileri ve piksel kontrolcüleri ağ kablosunu doğrudan kabul eder; node gerekmez.
- Kablo: Cat5e veya Cat6. İki cihaz arası en fazla 100 metre; daha uzun mesafede fiber optik kullanılır.
Işık ağı nasıl kurulur?
- Adres planı: Masa ve tüm node'lar aynı adres aralığında olmalıdır. Cihazlara sabit adres verilir ve bir tabloya yazılır. Art-Net cihazları fabrikadan çoğunlukla 2 veya 10 ile başlayan adreslerle gelir; masa da aynı aralığa alınır.
- Universe planı: Hangi node'un hangi çıkışının hangi universe'i vereceği baştan belirlenir. Bu tablo, DMX adres tablosuyla birlikte sistemin kimliğidir.
- Ayrı ağ: Işık verisi sürekli ve yoğun bir trafiktir. Aynı switch'te Dante gibi ses ağlarıyla ya da ofis ağıyla düz biçimde paylaşılmaz; ayrı switch veya ayrı sanal ağ (VLAN) kullanılır.
- Kablolu bağlantı: Gösteri verisi Wi-Fi üzerinden taşınmaz. Kablosuz ağ yalnızca tabletten uzaktan kumanda gibi yardımcı işler için kullanılır.
- Yedek hat: Reji ile sahne arasındaki tek ağ kablosu tüm ışığı taşır. Kritik işlerde ikinci bir kablo çekilir; ayrıca masadan sahneye klasik bir DMX hattı yedek olarak bırakılabilir.
Node'un DMX çıkışından sonrası yine klasik DMX'tir ve aynı kurallar geçerlidir: DMX kablosu, hat başına en fazla 32 cihaz ve hattın sonunda sonlandırıcı. Ağ üzerinden DMX bu kuralları ortadan kaldırmaz, yalnızca masadan node'a kadar olan kısmı değiştirir.
Sık yapılan hatalar
- Universe numarasında bir sayılık kayma: Masa ile node arasında 0 ve 1 farkı; her şey bağlı görünür ama ışıklar tepki vermez.
- Adres aralığı uyuşmazlığı: Masa bir aralıkta, node başka bir aralıkta kalır ve birbirini görmez.
- İki kaynağın aynı universe'e veri göndermesi: Açık unutulan bir bilgisayar yazılımı masayla aynı universe'e veri yollar; ışıklar iki komut arasında titrer.
- Işık ve ses ağını aynı düz ağda birleştirmek: Yoğun ışık verisi ses ağının zamanlamasını bozar, seste kesilme başlar.
- Basit switch'te çok sayıda universe: Veri ağın tamamına yayılır, küçük node'lar boğulur ve ışıklarda takılma görülür.
- Gösteriyi Wi-Fi üzerinden yürütmek: Salon dolduğunda bağlantı kararsızlaşır.
- Plan tablosu tutmamak: Hangi node'un hangi universe'i verdiği yazılı değilse arıza aramak ve sistemi büyütmek çok zorlaşır.
Sık Sorulan Sorular
Art-Net ile sACN arasındaki fark nedir?
İkisi de DMX verisini ağ üzerinden taşır. Art-Net daha eski ve daha yaygındır, küçük sistemlerde kurulumu basittir. sACN resmî bir standarttır, veriyi yalnızca isteyen cihazlara ulaştırır ve yedek masa için öncelik özelliği içerir.
Art-Net ve sACN aynı ağda birlikte kullanılabilir mi?
Evet. İki protokol aynı ağda yan yana çalışabilir ve birçok node ikisini de aynı anda dinleyebilir. Karışıklığı önlemek için hangi universe'in hangi protokolle gönderildiği planlanmalıdır.
Node nedir?
Ağ üzerinden gelen Art-Net veya sACN verisini klasik DMX çıkışlarına çeviren dönüştürücüdür. Ağ girişi olmayan ışık cihazları node'un DMX çıkışına bağlanır.
Bir universe kaç LED piksel taşır?
Her pikseli üç kanal (kırmızı, yeşil, mavi) kullanan şeritlerde bir universe 170 piksel taşır. Dört kanallı piksellerde bu sayı 128'e iner.
Art-Net için özel switch gerekir mi?
Küçük sistemlerde standart bir gigabit switch yeterlidir. Universe sayısı arttıkça ve sACN kullanıldıkça multicast yönetimi (IGMP snooping) yapabilen yönetilebilir switch gerekir.
İlgili sayfalar
Mekânınızın ışık ağını, universe planını ve node yerleşimini birlikte hazırlayalım.
Ücretsiz Keşif / Teklif Al →Bu rehber Artı Pro Audio'nun saha tecrübesine dayanan genel bir teknik bilgilendirmedir. Desteklenen protokol sürümü, universe sayısı ve ağ ayarları cihaza göre değişir; kesin ağ tasarımı kullanılacak cihazların teknik verilerine göre yapılır. Art-Net, Artistic Licence'ın tescilli markasıdır.